Kto jest na banknocie 100 zł? Historia i ciekawostki

Na banknocie 100 zł widnieje portret króla Władysława II Jagiełły. To władca, który poprowadził zjednoczone siły polsko-litewskie do zwycięstwa pod Grunwaldem i zapoczątkował dynastię Jagiellonów. Wybór ten symbolizuje jedność i potęgę dawnej Rzeczypospolitej. Zapraszamy do lektury, by poznać więcej szczegółów na temat tego banknotu oraz jego bogatej historii.

Kim jest postać na stuzłotówce i dlaczego ją wybrano?

Władysław II Jagiełło był wielkim księciem litewskim, który po zawarciu unii z Koroną objął polski tron w 1386 roku. Jego panowanie na trwałe zmieniło układ sił w Europie Środkowo-Wschodniej, a pokonanie Zakonu Krzyżackiego w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku stało się symbolem militarnego sukcesu. To właśnie do tego wydarzenia bezpośrednio nawiązuje rewers współczesnej stuzłotówki.

Władca ten nie tylko rozszerzył granice państwa, ale również przyczynił się do chrystianizacji Litwy oraz umocnienia sojuszu polsko-litewskiego. Decyzja o umieszczeniu akurat Jagiełły na banknocie o nominale 100 zł była podyktowana potrzebą przywołania momentu chwały, który do dziś budzi skojarzenia z siłą i niezależnością. W całej serii „Władcy polscy” jest on postacią wyraźnie kojarzoną ze zwycięstwem, a gotycka stylizacja portretu dodatkowo podkreśla epokę, w której żył.

Jak wygląda obecny banknot 100 zł?

Wprowadzony do obiegu po denominacji w 1995 roku, a następnie zmodernizowany, banknot 100 zł zachował wymiary 138 x 69 mm i bazową szatę graficzną. W centralnej części awersu umieszczono portret króla, otoczony ornamentyką gotycką, a pod spodem ozdobny napis „WŁADYSŁAW II JAGIEŁŁO”.

Na rewersie uwagę przyciągają trzy elementy: tarcza herbowa z orłem pochodzącym z nagrobka monarchy, charakterystyczne dwa miecze oraz zarys zamku w Malborku. To zestawienie jednoznacznie przywołuje konflikt z Krzyżakami i wymiar zwycięstwa. Papier banknotu zawiera włókna zabezpieczające, a w lewej części znajduje się znak wodny z sylwetką władcy oraz oznaczeniem nominału.

Wśród nowoczesnych technologii ochronnych zastosowanych w tym nominale wymienia się:

• znak wodny z portretem Jagiełły i liczbą „100”,
• nitkę zabezpieczającą z napisem „100 ZŁ”,
• farbę zmienną optycznie zmieniającą barwę przy przechylaniu,
• zespół mikrodruków z trudnymi do skopiowania detalami,
• elementy fluorescencyjne widoczne pod ultrafioletem.

Znak wodny oraz nitka zabezpieczająca to najprostsze elementy, które pozwalają w codziennych transakcjach sprawdzić, czy banknot jest autentyczny.

Oprócz zabezpieczeń dla maszyn i urządzeń bankowych, w projekcie uwzględniono także oznaczenia ułatwiające identyfikację nominału osobom z dysfunkcją wzroku.

Wcześniejsze wersje banknotu 100 zł – od Poniatowskiego po PRL

Zanim w portfelach Polaków pojawił się Jagiełło, stuzłotówka przechodziła wiele metamorfoz związanych z sytuacją polityczną i gospodarczą kraju. Dwie z poprzednich wersji do dziś budzą zainteresowanie kolekcjonerów i historyków.

Emisja z 1948 roku z księciem Józefem Poniatowskim

W latach powojennych, tuż przed denominacją, na banknocie 100 zł widniał portret księcia Józefa Poniatowskiego, wodza naczelnego Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego. Całość zaprojektował Józef Mehoffer, a ryt awersu wykonał Włodzimierz Vacek. Dominował kolor brązowy, a poddruk miał odcienie szarozielone i złotożółte.

Na rewersie umieszczono postacie bogini Fortuny i boga Hermesa oraz symboliczny dąb – znak długowieczności. Banknot ten zabezpieczono znakiem wodnym z wizerunkiem królowej Jadwigi, a numeracja świeciła pod światłem UV. Pewne serie (na przykład GM) miały odwrócony znak wodny, co stanowi dziś ciekawostkę kolekcjonerską.

Seria „Wielcy Polacy” i Ludwik Waryński w PRL-u

W 1974 roku w obiegu znalazła się nowa seria banknotów, która odzwierciedlała ówczesną ideologię. Na nominale 100 zł pojawił się Ludwik Waryński – działacz socjalistyczny i jeden z prekursorów polskiego ruchu robotniczego. Wszystkie banknoty PRL-owskie, w tym ten, zaprojektował Andrzej Heidrich, ten sam artysta, który później odpowiadał za obecną serię „Władcy polscy”.

Grafika tamtych pieniędzy była barwna, a zabezpieczenia – choć dalekie od dzisiejszych standardów – stanowiły postęp w poligrafii. Oprócz Ludwika Waryńskiego na innych nominałach znalazły się postacie takie jak Karol Świerczewski, Jarosław Dąbrowski, Tadeusz Kościuszko, Mikołaj Kopernik czy Maria Skłodowska-Curie. Wszystkie te wizerunki miały ilustrować walkę o postęp i wolność, zgodnie z ówczesnym przekazem edukacyjnym.

Co ciekawe, na banknocie 50 zł z emisji 1975 roku datę emisji wyznaczono na 9 maja – Dzień Zwycięstwa, chociaż faktycznie trafił do obiegu dopiero pod koniec listopada.

Seria „Władcy polscy” – od Mieszka I do Jana III Sobieskiego

Po denominacji z 1995 roku Narodowy Bank Polski postawił na jednolitą koncepcję: każdy nominał przedstawia innego władcę, a ich kolejność odpowiada chronologii historycznej. Dzięki temu z portfela można „odczytać” najważniejsze etapy rozwoju państwa.

Całość, począwszy od Mieszka I na 10 złotych, a skończywszy na Janie III Sobieskim na banknocie 500‑złotowym, układa się w spójną opowieść o polskiej państwowości i jej największych triumfach.

Na każdym z banknotów znajdują się detale architektoniczne lub heraldyczne związane z epoką danego monarchy – na przykład na 200‑złotówce rewers zdobi orzeł spleciony z literą „S” oraz dziedziniec arkadowy Wawelu, a na 500‑złotówce motyw husarski podkreśla militarny wymiar panowania Sobieskiego. W ten sposób każdy nominał nie tylko przekazuje wartość pieniężną, ale też przywołuje konkretny fragment historii.

Wszystkie projekty tej serii wyszły spod ręki Andrzeja Heidricha, który dbał zarówno o zgodność historyczną, jak i o wielowarstwową czytelność zabezpieczeń. Modernizacje graficzne po 2014 roku nie zmieniły zasadniczej koncepcji portretu – ulepszono jedynie warstwę technologiczną, pozostawiając pierwotny zamysł bez ingerencji.